نواندیشی دینی و اشکالات ساختاری، یک پرسش و پاسخ

 

پس از نوشتن مطلبی به عنوان ” فتوایی که باعث شد بخاری را از زداگاهش اخراج کنند” کامنت های مختلفی به دستم رسید. هر چند بسیاری از کامنت ها از نظر علمی شایسته توجه نبود، اما برخی نیز قابل بحث و گفتگو بود، البته سعی من بر این بوده است که کامنت ها بدون پاسخ نماند. یکی از کامنت هایی که به خاطر دربرداشتن موضوعات متنوع و سوالات روز، به نظرم قابل توجه رسید، کامنتی است که همراه با پاسخ آن در معرض دید دوستان قرار می دهم، با این امید که اگر نقدی به پاسخ بنده داشتید، مطرح بفرمایید. ابتدا سوال را ملاحظه کنید:

دوستان عزیز                                 
من شیعه ام و بدان افتخار می کنم اما صفوی نیستم غالی نیستم حجتیه ای نیستم .
ولی فکر نمی کنیید این گونه مسائل جز تفرقه میان ما مسلمانان ایجاد کند . دوستان توجه
داریید که در کشور خود ما حداقل ۱۵ ملیون خواهر و برادر اهل تسنن وجو دارد .
ضمنا حالا کتاب های علامه مجلسی خیلی بهتر از این کتاب ها است. مثلا واقعا صیغه یا متعه که در مذهب ما وجود دارد درست است؟؟؟؟ آیا فحشای اسلامی نیست.
باور بفرمایید دوستان اهل تسنن ما هم می توانند از این گونه نکات در مورد ما شیعیان پیدا کنند. ای کاش همه ما که ادعای پیروی از امیر المومنین (ع) دارییم بهتر نیست یک مقدار به سیره و روش آن امام بزرگوار عمل کنییم.
آیا بهتر نیست به عالمان دینی مصلح امان نظییر دکتر سروش دکتر کدیور استاد ملکیان
استاد محمد مجتهد شبستری استاد احمد قابل جناب یوسفی اشکوری و………..
دیگر اندیشمندان مصلح شیعه اجازه بدهیم حقیقت شیعه را برای ما آشکار سازند و خرافه های بیشماری که عموما توسط غلات وارد مذهب امان وارد شده است بزدایند و حقیقت را آشکار سازند.
یا حق

اینک پاسخ سوال:

سلام و ضمن عرض پوزش بابت تاخیر در پاسخ به کامنت شما،                                                               
چند مطلب را لازم میدانم که در جواب مطالب شما بنویسم و امیدوارم که با عنایت کامل ملاحظه بفرمایید.
در مورد آماری که از شیعه و سنی دادید به نظر می رسد که نوعی اغراق شده باشد چون فکر می کنم آمار دقیق تر از وجود حدود هفت و نیم میلیون سنی در ایران حکایت کند، البته تعداد آن ها مهم نیست، مهم این هست که آنان هم به عنوان شهروند دارای حقوقی هستند که باید استیفا بشود و در این مورد هیچ اشکالی به نظر من نمی رسد.
اما در مورد مطالبی که در وبلاگ می نویسم، سعی من براین است که مطالب را بدور از هرگونه تعصب و فقط با دید علمی و منطقی و با تکیه بر مصادر و منابع دست اول و معتبر اهل سنت نقل و تحلیل کنم. از این کار دو هدف دارم، یکی در مورد شیعیان است که با خواندن این مطالب نسبت به حقانیت مذهب خود استوارتر شوند و دیگری در مورد اهل سنت است که با خواندن این مطالب نسبت به مذهب خود به تفکر بپردازند و در حقانیت آن تامل کنند که صد البته این مسایل به خاطر اهمیت مساله دین و امامت به نظر من مهم می آید، پس اگر نتیجه طرح مباحث علمی تفرقه باشد به نظر شما چه زمان و مکانی مناسب طرح این گونه مباحث خواهد بود؟ می دانید که هم در شیعه و هم در اهل سنت کتب فراوانی در مورد تحلیل حقانیت هر کدام از این دو مذهب عمده نوشته شده و می شود، طبیعی ست که تجزیه و تحلیل این امور در ساحت علم و بدور از خشونت و تعصب مطلبی ست که باور همه محققین و حتی سردمداران منطقی تقریب می باشد.                                                           
چیزی که مهم است آن است که مابتوانیم با توجه به نوع طرح مباحث به نیتی که در پشت آن است برسیم و آن گاه قضاوت کنیم که یک مطلب تفرقه انگیز است یا تامل برانگیز. مطالبی که در وبلاگ پست می کنم، تماما مطالبی ست که در کتب مختلف وجود دارد و من فقط با عینک نقد و بررسی به آن نگاه می کنم و پس از طرح سوالاتی نتیجه رابه عهده خوانندگان عزیز واگذار می کنم، امیدوارم هدف واقعی من از نوشتن این مسایل برای جناب عالی روشن شده باشد.

مطلب دیگری که لازم است بیان کنم، مساله ای ست که شما در مورد کتب علامه مجلسی رضوان الله علیه، نوشته اید. به عنوان یک توضیح کلی باید عرض کنم که تفاوتی که میان کتب مرحوم علامه مجلسی قدس سره با کتب معتبر اهل سنت وجود دارد این است که در میان کتب اهل سنت شش کتاب به صحاح سته شهرت داشته و همه مطالب آن بدون هرگونه بررسی سندی مورد پذیرش اهل سنت قرار می گیرد. این در حالی ست که کتب علامه مجلسی رحمةالله علیه هیچ کدام چنین وضعی ندارد، یعنی نه خود علامه به درستی کلیه مطالب موجود در کتب اش شهادت داده و نه هیچ یک از علمای پس از ایشان چنین موضعی نسبت به آن اتخاذ کرده اند. احادیث موجود در کتب ایشان تک تک مورد بررسی های کارشناسانه قرار می گیرد و هر کدام که دچاراشکال بود، مردود اعلام می شود. پس شاید روایاتی که شما را به چنین موضعی در برابر این عالم بزرگ شیعی وادار کرده است، از جمله روایاتی باشد که از منظر کارشناسانه مورد نفی اهل تحقیق باشد. این مساله از بزرگی این عالم نمی کاهد چه این که ایشان با اقدام به تالیف موسوعه بزرگ “بحارالانوار” مجموعه احادیث موجود را از خطر معدوم شدن حفظ کرد و ارزیابی و راستی آزمایی آن را به عهده علمای پس از خود وانهاد.

در نتیجه نگاه ما به تالیفات علامه مجلسی قدس سره نگاه نقادانه با لزوم بررسی ست و این تفاوت عمده میان کتب ایشان و سایر کتب شیعه با کتب صحاح اهل سنت است. امیداورم با دقت کاملا به کنه مساله پی برده باشید.
اما مساله ای که به عنوان مثال برای ضعف کتب علامه مجلسی رضوان الله علیه بیان کردید مساله ازدواج موقت است. به نظر می رسد شما این مساله را برای اثبات نادرستی و اشکال در کتب ایشان نوشته اید. برای توضیح این که مساله ازدواج موقت هیچ ارتباطی با علامه مجلسی قدس سره و تالیفات ایشان ندارد لازم است توجه شما را به کتبی که پیش از علامه مجلسی رضوان الله علیه نوشته شده است جلب کنم که مساله ازدواج موقت در آن کتب نیز ذکر شده است. مهم تر از همه ی این مسایل آیه ای در قرآن است که به صراحت این نوع از ازدواج راتشریع کرده و آن را به عنوان نوعی از ازدواج از نظر خداوند مقرر داشته است. اگر فرصت کردید به این آیه از قرآن و تفاسیر آن مراجعه فرمایید:
« و زنانی را که متعه { = ازدواج موقت} می کنید، واجب است مهریه آنان را بپردازید و گناهی برشما نیست در آن چه بعد از تعیین مهریه با یکدیگر توافق کرده اید، خداوند دانا و حکیم است » سوره نساء، آیه 24
پس مساله ازدواج موقت مساله ای ست که از ناحیه خداوند متعال تشریع گریده و سنت پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله وسلم می باشد. این ازداوج پس از ارتحال رسول الله صلوات الله علیه وآله تا مدتی پس از به خلافت رسیدن عمربن خطاب در میان مسلمانان جاری بود. این خلیفه پس از اقرار به این که ازدواج موقت در زمان پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله وسلم حلال بوده است ، آن را ممنوع اعلام کرد و برایش مجازات قرار داد.

در نتیجه این مساله ، مساله ای است که نه به علامه مجلسی رحمه الله ارتباطی دارد و نه به هیچ یک از عالمان پیش از ایشان و نه حتی به ائمه شیعه علیهم السلام ، تشریع خداوند متعال و قانونی الهی ست که کسی حق ندارد آن را رد کند (البته از منظر شرعی). این نیز موجب اسف فراوان است که شما چطور از این نوع ازدواج به “فحشای اسلامی” تعبیر کرده اید! آیا ما حق داریم قانونی را که خود فرستنده ی اسلام تشریع کرده و تقنین فرموده است، به میل خود تغییر دهیم یا از آن به عنوان فحشا یاد کنیم؟ آیا ما می توانیم چیزی را که خداوند جعل کرده و قرار داده است، مطلبی بدانیم که از نظر خداوند عمل زشت یا فحشا باشد؟ بهتر است شما از نگاه خود سخن بگویید و چیزی را به اسلام نسبت ندهید، ازدواج موقت از نظر اسلام به عنوان یک نوع ازدواج به رسمیت شناخته شده و عملی مستحب است مانند ازدواج دائم.

در مورد سایر کتب شیعه هم ما آمادگی داریم که روایاتی را که مدنظر اهل سنت است پس از بررسی های کارشناسانه در مورد اسناد آن، تحلیل کرده و هرکدام را جداگانه بررسی کنیم و هیچ ابایی از بیان این که یک روایت ضعیف است،نداریم.

جناب عالی اسامی افرادی را آوردید که هریک از آنان در سطح و مرتبه ای از دانش هستند و نمی توان آنان را در یک رده علمی دانست. اساسا این مطلب را که همه ی دیدگاه ها قابل عرضه به مجامع علمی هستند، قبول دارم و تا جایی که به خاطر دارم، هیچ یک از علمای بزرگ حوزه در گذشته و حال نه در گفتار و نه در کردار مانعی برای طرح مباحث نواندیشانه نبوده اند. مهم آن است که افرادی که یاد کردید، کدام یک حاضرند مسایل خود را در یک کنفرانس علمی و با حضور مجتهدین که عقلا تنها کسانی هستند که اسلام شناس محسوب می شوند، مطرح کنند؟
اساسا افرادی که نام بردید و بعضا هیچ کدام از مراحل ضروری برای شناخت دین را طی نکرده اند، به نظر شما تا چه حد مطالبی که مطرح می کنند درست و قابل عرضه است؟ آیا این درست است که ما صرفا به خاطر نام ایده های آنان و دلفریب بودن عنوان روشنفکری به هر ایده ای میدان عمومی برای طرح بدهیم و توجهی به ساختار شکنی نادرست آن نداشته باشیم؟ اگر دقت کرده باشید، هرگاه یکی از این افراد نام برده که جایگاه علمی وی تا حدودی مورد قبول حوزه های تخصصی دین شناسی است، مطلبی را عرضه می کند، یکی از اسلام شناسان متخصص به پاسخ گویی برخاسته و مقالاتی رد و بدل می گردد. بدین لحاظ است که مخلوط کردن مسایل تخصصی با موضع گیری های سیاسی یکی از بزرگترین اشتباهات در ساحت علم و مناظرات علمی ست.
در مورد مطالب مربوط به غلات نیز باید عرض کنم، همانطور که در اساس دین عقل تاکید به رجوع به صاحب نظران متخصص دارد، در سایر موارد از جمله مطالبی که به قول شما غلات وارد دین کرده اند، نیز همین نظر را از ناحیه ی عقل می بینیم. چه بسیار است مطالبی که برخی آن را به عنوان غلو می بینند اما یک متخصص در دین با استناد به روش رایج در حوزه تخصص اثبات می کند که هیچ رنگی از غلو در آن نیست.
دوست عزیزم! نام افراد مهم نیست، آن چه اهمیت دارد میزان دانش آنان از دین و به عبارت دیگر تخصص آنان در این میدان است. من شخصا به هیچ وجه با سیاسی شدن اصل مطلب و پاسخ به آن موافق نیستم و این را اشکالی بزرگ در راه ترقی و پیشرفت می دانم، اما این مطلب را که چشم و گوش بسته و فقط به صرف مارک روشنفکری ، تفکری را درست بدانم و آن را در راه اصلاح دین از پیرایه ی غالیان بدانم، موافق نیستم. به نظر من تنها راه منحصر برای شناخت دین اصیل و آن چه توسط آخرین فرستاده خداوند صلی الله علیه و آله وسلم به دست ما رسیده، رجوع به ائمه اطهار علیهم السلام است که همین مطلب مفاد “حدیث ثقلین” می باشد که میان شیعه و سنی مورد پذیرش است و از احادیث متواتر محسوب می شود. پس از ائمه علیهم السلام نیز تنها کسانی را برای اظهار نظر در مورد دین می پذیرم که با طی مراحل خاص در این مطلب به تخصص دست یافته و از تمام انگیزه های سیاسی و … دور باشند و گمان نمی کنم رجوع به متخصص مطلبی باشد که کسی در لزوم آن و انحصار راه در آن کوچک ترین تردیدی داشته باشد.

از کامنت شما ممنونم و منتظر نظرات بعدی شما هستم، موفق باشید التماس دعا.